พยาบาลต้องไม่ล้า ผู้ป่วยต้องปลอดภัย พยาบาลไทยทำงานไม่เกิน 8 ชม.

ประกาศสภาการพยาบาล เรื่อง ชั่วโมงการทํางานของพยาบาลเพื่อความปลอดภัย พ.ศ. ๒๕๖๙  ด้วยเหตุผล สภาการพยาบาลตระหนักถึงหลักฐานเชิงประจักษ์ที่แสดงให้เห็นว่า การมีอัตรากําลังพยาบาล เพียงพอ และเหมาะสมทั้งในเชิงปริมาณและคุณภาพ เป็นองค์ประกอบสําคัญของการให้บริการสุขภาพ ที่ปลอดภัยและมีคุณภาพแก่ผู้ป่วยและประชาชน รวมทั้งการปฏิบัติงานของพยาบาลที่มีชั่วโมง การทํางานต่อเนื่องยาวนาน หรือมีระยะเวลาพักระหว่างเวรไม่เพียงพอ อาจทําให้เกิดความเหนื่อยล้าจากการทํางาน เพิ่มความเสี่ยงต่ออุบัติการณ์ไม่พึงประสงค์ ที่ส่งอาจผลกระทบต่อความปลอดภัย ของผู้ป่วย คุณภาพชีวิตและความปลอดภัยของพยาบาลผู้ปฏิบัติงาน

ประโยชน์ต่อพยาบาลผู้ปฏิบัติงาน

ประกาศนี้นิยาม  “พยาบาล” หมายความว่า ผู้ประกอบวิชาชีพการพยาบาล ผู้ประกอบวิชาชีพการผดุงครรภ์ และผู้ประกอบวิชาชีพการพยาบาลและการผดุงครรภ์ที่ปฏิบัติงานในสถานพยาบาล 

สาระสำคัญของประกาศในส่วนที่เกี่ยวกับชั่วโมงการทํางาน มีดังนี้

• กําหนดให้มาตรฐานชั่วโมงการทํางานของพยาบาลไม่เกิน 8 ชั่วโมง ต่อวัน หรือ 40 ชั่วโมงต่อสัปดาห์ และไม่เกิน 48  ชั่วโมงต่อสัปดาห์ (ข้อ 7)
• การทํางานล่วงเวลาเป็นสิทธิของบุคคล และเป็นไปตามความสมัครใจ
  • หากพยาบาลทำล่วงเวลา ชั่วโมงการทํางานรวม ต้องไม่เกิน วันละ 12 ชั่วโมง (ข้อ 8)
  • ในกรณีที่จัดให้พยาบาลปฏิบัติงานวันละ 12 ชั่วโมง ต้องไม่จัดให้ปฏิบัติงานติดต่อกันเกิน 3 วัน ภายใน 1 สัปดาห์ (ข้อ 9)
  • กรณีจำเป็นต้องปฏิบัติงานเกินวันละ 12 ชั่วโมง ให้กระทําได้เฉพาะกรณีจําเป็นเร่งด่วนและไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ (ข้อ 10)

"การทํางานล่วงเวลาเป็นสิทธิของบุคคล และเป็นไปตามความสมัครใจ"

ประกาศระบุชัดเจนว่า "การทํางานล่วงเวลาเป็นสิทธิของบุคคล และเป็นไปตามความสมัครใจ" ทำให้พยาบาลมีอิสระที่จะตัดสินใจด้วยตนเองได้ ว่าจะเลือกปฏิบัติงานล่วงเวลา หรือไม่ โดยมีคำแนะนำว่า

พยาบาลต้องตระหนักและพิจารณาถึงความพร้อมด้านร่างกายและจิตใจของตนเองในการปฏิบัติงานก่อนการตัดสินใจปฏิบัติงานล่วงเวลา หรือการปฏิบัติงานต่อเนื่องหลายเวร (back-to-back shifts) ทั้งนี้ เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีความปลอดภัย ต่อตนเอง ผู้ป่วย และผู้รับบริการ (ข้อ 12)

ส่วนความรับผิดชอบของผู้บริหารการพยาบาล

นิยามของ “ผู้บริหารการพยาบาล” หมายความว่า หัวหน้าพยาบาลหรือหัวหน้าฝ่ายการพยาบาลหรือ ผู้อํานวยการฝ่ายการพยาบาลของสถานพยาบาล หรือชื่อที่เรียกเป็นอย่างอื่นที่เทียบเท่า  ซึ่งประกาศฉบับนี้ กำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้บริหารการพยาบาล ไว้หลายประการ ได้แก่ 

• ต้องวางแผน ออกแบบและกําหนดแนวทางการจัดเวลา การปฏิบัติงานของพยาบาลอย่างเหมาะสม เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้เต็มศักยภาพและมีความปลอดภัย ทั้งต่อผู้ป่วย ผู้รับบริการ และพยาบาล (ข้อ 6)
• ต้องจัดตารางการปฏิบัติงานของ พยาบาลไม่เกินวันละ 12 ชั่วโมง และไม่เกิน 52 ชั่วโมงต่อสัปดาห์
• กรณีที่จัดให้ปฏิบัติงานวันละ 12 ชั่วโมง ต้องไม่จัดให้ปฏิบัติงานติดต่อกันเกิน 3 วัน ภายใน 1 สัปดาห์
• กรณีจำเป็นต้องปฏิบัติงานเกินวันละ 12 ชั่วโมง ให้กระทําได้เฉพาะกรณีจําเป็นเร่งด่วนและไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ (ข้อ 10)

มาตรการป้องกันและควบคุมความเสี่ยงจากความเหนื่อยล้า 

          ผู้บริหารการพยาบาล ต้องจัดให้มีมาตรการป้องกันและควบคุมความเสี่ยงจากความเหนื่อยล้าของพยาบาล โดยมีเงื่อนไข การจัดตารางการปฏิบัติงาน ดังต่อไปนี้เป็นอย่างน้อย

           (1) กําหนดให้มีระยะเวลาพักฟื้นระหว่างเวร (Recovery time between shifts) ไม่น้อยกว่า 11 ชั่วโมง

          (2) หลีกเลี่ยงรูปแบบการจัดตารางเวรที่มีความเสี่ยงสูง โดยต้องไม่จัดให้กลับมาทํางาน เวรถัดไปเร็วเกินไป (Quick return) แม้จะมีระยะเวลาพักฟื้นระหว่างเวรตามข้อ (1)

          (3) จัดให้มีการฟื้นฟูภายหลังการปฏิบัติงานที่มีภาระสูงหรือเกินปกติ โดยจัดให้มีวันพัก หรือเวลาพักชดเชยที่เหมาะสม

          (4) จัดให้มีช่วงเวลาพักสั้น ๆ หรือการงีบหลับเชิงกลยุทธ์ (Strategic napping) โดยเฉพาะ ในการปฏิบัติงานเวรกลางคืน โดยสถานพยาบาลต้องจัดสัดส่วนพื้นที่พัก และจัดระบบการดูแลผู้ป่วย ทดแทนที่ปลอดภัย เพื่อลดความเหนื่อยล้าสะสมระหว่างการปฏิบัติงาน

           

กรณีจําเป็นเร่งด่วนและไม่อาจหลีกเลี่ยง

           กรณีจำเป็นต้องปฏิบัติงานเกินวันละ 12 ชั่วโมง ให้กระทําได้เฉพาะ "กรณีจําเป็นเร่งด่วนและไม่อาจหลีกเลี่ยงได้"  ให้หมายถึง กรณีที่มีอุบัติการณ์ที่ไม่อาจคาดการณ์ได้ ล่วงหน้า หรือมีผลกระทบต่อความปลอดภัยของผู้ป่วยในระดับวิกฤต 

          ทั้งนี้ สถานพยาบาลต้องจัดให้มี แผนบริหารจัดการความต่อเนื่อง (Business Continuity Plan : BCP) และมาตรการแก้ไขปัญหา อัตรากําลังในระยะสั้นและระยะยาว เพื่อมิให้มีการปฏิบัติงานเกินชั่วโมงการทํางานสะสมเกินกว่ามาตรฐาน ที่กําหนดติดต่อกันเกินกว่าช่วงเวลาที่จําเป็น

• ผู้บริหารการพยาบาลควรหลีกเลี่ยง การจัดตารางการปฏิบัติงานแบบเวรหมุนตลอด 24 ชั่วโมง (24-hour rotating shifts) ที่มีการเปลี่ยน ช่วงเวลาการทํางานบ่อยครั้ง โดยเฉพาะรูปแบบที่อาจทําให้ระยะเวลาพักฟื้นระหว่างเวรไม่เพียงพอ หรือก่อให้เกิดการกลับมาปฏิบัติงานเวรถัดไปเร็วเกินไป (quick return) (ข้อ 11)
• ในกรณีที่มีความจําเป็นต้องจัดตารางเวรแบบหมุน ผู้บริหารการพยาบาลควรพิจารณาใช้ การหมุนเวรแบบไปข้างหน้า (forward-rotating shifts) และต้องจัดให้มีระยะเวลาพักฟื้นระหว่างเวร ไม่น้อยกว่า ๑๑ ชั่วโมง ทั้งนี้ ควรส่งเสริมการจัดเวรแบบคงที่ (fixed shifts) หรือรูปแบบผสม (hybrid shifts) ตามบริบทของหน่วยงาน โดยคํานึงถึงความสมัครใจของพยาบาล ลักษณะงาน และความปลอดภัยของผู้ป่วย เป็นสําคัญ (ข้อ 11)

 

บทบาทสนับสนุนอื่นๆ ที่ผู้บริหารการพยาบาลต้องทำ

ต้องจัดให้มี "ระบบสนับสนุนเชิงองค์กร"  (ข้อ 14) เพื่อ

• ป้องกันและลดความเสี่ยงจากความเหนื่อยล้าและภาวะหมดไฟในการทํางาน (Burnout) ของพยาบาล โดยครอบคลุมทั้งการจัดการภาระงานและเวลาการทํางานที่เหมาะสม
• การส่งเสริมสุขอนามัยการนอนหลับ การจัดการความเครียด
• การดูแลด้านโภชนาการและการออกกําลังกาย
• การปรับปรุงสภาพแวดล้อมในการทํางานให้เอื้อต่อการฟื้นตัวของร่างกายและจิตใจ ลดความเหนื่อยล้า จากการทํางาน และสนับสนุนการปฏิบัติงานอย่างปลอดภัย
• ต้องส่งเสริมให้พยาบาลมีความรู้ ความเข้าใจ และความตระหนักในการจัดสมดุลระหว่าง การทํางาน การพัฒนาตนเอง การดูแลครอบครัว และการพักผ่อนอย่างเพียงพอ โดยไม่ก่อให้เกิดภาระ หรือความเสี่ยงต่อความปลอดภัยจากการทํางาน เพื่อเสริมสร้างความยั่งยืนในการประกอบวิชาชีพการพยาบาล และลดความเสี่ยงจากความเหนื่อยล้าและภาวะหมดไฟในการทํางาน (ข้อ 15)
• ให้ผู้บริหารการพยาบาลนําหลักเกณฑ์ตามประกาศนี้ไปใช้ในการจัดตารางการปฏิบัติงาน ของผู้ช่วยพยาบาลหรือพนักงานช่วยเหลือดูแลผู้ป่วย หรือบุคคลในทีมการพยาบาลโดยอนุโลม (ข้อ 16)