Mpox โรคฝีดาษวานร (monkeypox)

Mpox (monkeypox) เป็นโรคไวรัสที่เกิดจากไวรัส สามารถแพร่สู่คนได้โดยการสัมผัสทางกายภาพกับผู้ที่ติดเชื้อ กับวัสดุที่ปนเปื้อน หรือกับสัตว์ที่ติดเชื้อ ลักษณะอาการ ทำให้เกิดผื่นที่เจ็บปวด ต่อมน้ำเหลืองโต และมีไข้ คนส่วนใหญ่หายเป็นปกติ แต่บางคนอาจป่วยหนัก

ข้อมูลสำคัญ

Mpox (monkeypox) เป็นโรคไวรัสที่เกิดจากไวรัส monkeypox ซึ่งเป็นสายพันธุ์ของ Orthopoxvirus มีสองกลุ่มที่แตกต่างกัน: กลุ่ม I และกลุ่ม II
อาการทั่วไปของ Mpox คือ ผื่นผิวหนังหรือรอยโรคบนเยื่อเมือกซึ่งอาจคงอยู่ได้ 2-4 สัปดาห์ โดยมีอาการไข้ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ ปวดหลัง ไม่มีแรง และต่อมน้ำเหลืองบวม
Mpox สามารถแพร่สู่คนได้โดยการสัมผัสทางกายภาพกับผู้ที่ติดเชื้อ กับวัสดุที่ปนเปื้อน หรือกับสัตว์ที่ติดเชื้อ
การยืนยันผลทางห้องปฏิบัติการเกี่ยวกับ mpox จะทำโดยการทดสอบวัสดุที่เป็นรอยโรคบนผิวหนังด้วย PCR
Mpox จะได้รับการรักษาด้วยการดูแลแบบประคับประคอง วัคซีนและยาที่พัฒนาขึ้นสำหรับโรคไข้ทรพิษและได้รับการอนุมัติให้ใช้ในบางประเทศสามารถใช้กับ Mpox ได้ในบางสถานการณ์
ในปี 2022-2023 การระบาดของ Mpox ทั่วโลกเกิดจากสายพันธุ์ที่เรียกว่า clade IIb
Mpox ป้องกันได้ โดยหลีกเลี่ยงการสัมผัสทางกายภาพกับผู้ที่ติดเชื้อ Mpox การฉีดวัคซีนสามารถช่วยป้องกันการติดเชื้อสำหรับผู้ที่มีความเสี่ยงได้

ภาพรวม

Mpox (monkeypox) เป็นโรคติดเชื้อที่เกิดจากไวรัส monkeypox ทำให้เกิดผื่นที่เจ็บปวด ต่อมน้ำเหลืองโต และมีไข้ คนส่วนใหญ่หายเป็นปกติ แต่บางคนอาจป่วยหนัก

ใครๆ ก็สามารถติด Mpox ได้ โดยจะแพร่กระจายจากการสัมผัส

ผู้ติดเชื้อ ผ่านการสัมผัส การจูบ หรือ
สัตว์เพื่อการค้าประเวณี เมื่อล่า ถลกหนัง หรือปรุงอาหาร
วัสดุต่างๆ เช่น ผ้าปูที่นอน เสื้อผ้า หรือเข็มที่ปนเปื้อน
หญิงตั้งครรภ์ ซึ่งอาจแพร่เชื้อไวรัสไปยังทารกในครรภ์ได้

หากคุณเป็นโรค Mpox:

ให้บอกใครก็ตามที่คุณเคยใกล้ชิดด้วยเมื่อเร็วๆ นี้
อยู่บ้านจนกว่าสะเก็ดแผลจะหลุดออกหมดและมีชั้นผิวหนังใหม่เกิดขึ้น
ปิดแผลและสวมหน้ากากที่พอดีเมื่ออยู่ใกล้ผู้อื่น
หลีกเลี่ยงการสัมผัสทางกายภาพ

โรค mpox (เดิมเรียกว่าโรคฝีดาษลิง) เกิดจากไวรัส monkeypox (มักย่อว่า MPXV) ซึ่งเป็นไวรัส DNA สายคู่ที่มีเยื่อหุ้มของสกุล Orthopoxvirus ในวงศ์ Poxviridae ซึ่งรวมถึงไวรัสวาริโอลา ไวรัสไข้ทรพิษวัว ไวรัสวัคซิเนีย และไวรัสอื่นๆ ไวรัสนี้แบ่งได้เป็น 2 กลุ่มทางพันธุกรรม คือ กลุ่มที่ 1 และ 2

ไวรัส monkeypox ถูกค้นพบในเดนมาร์ก (พ.ศ. 2501) ในลิงที่เลี้ยงไว้เพื่อการวิจัย และรายงานกรณีมนุษย์ที่เป็นโรค mpox เป็นรายแรกคือเด็กชายวัย 9 เดือนในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโก (DRC, พ.ศ. 2513) โรค mpox สามารถแพร่กระจายจากคนสู่คนหรือจากสัตว์สู่คนในบางครั้ง หลังจากกำจัดไข้ทรพิษได้สำเร็จในปีพ.ศ. 2523 และยุติการฉีดวัคซีนป้องกันโรคไข้ทรพิษทั่วโลก โรค mpox ก็ค่อยๆ ปรากฏขึ้นในแอฟริกากลาง แอฟริกาตะวันออก และแอฟริกาตะวันตก การระบาดทั่วโลกเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2565–2566 แหล่งกักเก็บไวรัสตามธรรมชาติยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด โดยสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กต่างๆ เช่น กระรอกและลิงก็มีความเสี่ยงต่อไวรัสนี้เช่นกัน

การแพร่เชื้อ (Transmission)

การแพร่เชื้อจากคนสู่คนสามารถเกิดขึ้นได้จากการสัมผัสโดยตรงกับผิวหนังที่ติดเชื้อหรือรอยโรคอื่นๆ เช่น ในปากหรืออวัยวะเพศ ซึ่งรวมถึงการสัมผัสที่

เผชิญหน้ากัน (พูดคุยหรือหายใจ)
ผิวหนังต่อผิวหนัง (สัมผัสหรือมีเพศสัมพันธ์ทางช่องคลอด/ทวารหนัก)
ปากต่อปาก (จูบ)
การสัมผัสจากปากต่อผิวหนัง (มีเพศสัมพันธ์ทางปากหรือการจูบผิวหนัง)
ละอองทางเดินหายใจหรือละอองในอากาศระยะสั้นจากการสัมผัสใกล้ชิดเป็นเวลานาน

จากนั้นไวรัสจะเข้าสู่ร่างกายผ่านผิวหนังที่แตก พื้นผิวเยื่อเมือก (เช่น ช่องปาก คอหอย ตา อวัยวะเพศ ทวารหนัก) หรือผ่านทางเดินหายใจ เชื้อ Mpox สามารถแพร่กระจายไปยังสมาชิกคนอื่นๆ ในบ้านและคู่นอน คนที่มีคู่นอนหลายคนมีความเสี่ยงสูงกว่า

การแพร่เชื้อจากสัตว์สู่คนของเชื้อ Mpox เกิดขึ้นจากสัตว์ที่ติดเชื้อสู่มนุษย์จากการถูกกัดหรือข่วน หรือระหว่างกิจกรรมต่างๆ เช่น การล่าสัตว์ การถลกหนัง การดักจับ การปรุงอาหาร การเล่นกับซากสัตว์ หรือการกินสัตว์ ขอบเขตของการแพร่กระจายของไวรัสในประชากรสัตว์ยังไม่เป็นที่ทราบแน่ชัดและยังมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติมอยู่

ผู้คนสามารถติดเชื้อเอ็มพ็อกซ์ได้จากวัตถุที่ปนเปื้อน เช่น เสื้อผ้าหรือผ้าปูที่นอน ผ่านทางบาดแผลจากของมีคมในสถานพยาบาล หรือในสถานที่ชุมชน เช่น ร้านสัก

อาการและสัญญาณ

Mpox ทำให้เกิดอาการและสัญญาณซึ่งโดยปกติจะเริ่มขึ้นภายในหนึ่งสัปดาห์แต่สามารถเริ่มได้ 1-21 วันหลังจากสัมผัสโรค อาการโดยทั่วไปจะคงอยู่ 2-4 สัปดาห์แต่ในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันอ่อนแออาจคงอยู่ได้นานกว่านั้น

อาการทั่วไปของ mpox ได้แก่:

ผื่น
ไข้
เจ็บคอ
ปวดหัว
ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ
ปวดหลัง
ไม่มีแรง
ต่อมน้ำเหลืองบวม

สำหรับบางคน อาการแรกของ mpox คือผื่น ในขณะที่บางคนอาจมีอาการอื่นก่อน

ผื่นเริ่มจากแผลแบนๆ ซึ่งพัฒนาเป็นตุ่มน้ำที่เต็มไปด้วยของเหลวและอาจมีอาการคันหรือเจ็บปวด เมื่อผื่นหาย ผื่นจะแห้ง มีสะเก็ดและหลุดออกไป

บางคนอาจมีผื่นที่ผิวหนังหนึ่งหรือสองแผลและบางคนมีหลายร้อยแผลหรือมากกว่านั้น ผื่นอาจปรากฏที่ใดก็ได้บนร่างกาย เช่น:

ฝ่ามือและฝ่าเท้า
ใบหน้า ปากและลำคอ
ขาหนีบและบริเวณอวัยวะเพศ
ทวารหนัก บางคนอาจมีอาการบวมที่ทวารหนักอย่างเจ็บปวดหรือปวดและปัสสาวะลำบาก

ผู้ป่วยโรคเอ็มพ็อกซ์สามารถแพร่เชื้อได้และสามารถแพร่โรคนี้ไปยังผู้อื่นได้จนกว่าแผลจะหายหมดและผิวหนังชั้นใหม่จะก่อตัวขึ้น

เด็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากโรคเอ็มพ็อกซ์

โดยทั่วไปแล้ว ผู้ป่วยโรคเอ็มพ็อกซ์จะมีอาการไข้ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ และเจ็บคอเป็นอันดับแรก ผื่นโรคเอ็มพ็อกซ์จะเริ่มที่ใบหน้าและลามไปทั่วร่างกาย ขยายไปถึงฝ่ามือและฝ่าเท้า และจะค่อยๆ พัฒนาไปในช่วง 2-4 สัปดาห์ โดยเป็นผื่นจุด ตุ่มน้ำ ตุ่มน้ำ ตุ่มหนอง ตุ่มน้ำจะยุบลงตรงกลางก่อนจะตกสะเก็ด จากนั้นสะเก็ดจะหลุดออก อาการต่อมน้ำเหลืองโต (ต่อมน้ำเหลืองบวม) เป็นอาการทั่วไปของโรคเอ็มพ็อกซ์ บางคนอาจติดเชื้อได้โดยไม่มีอาการใดๆ

ในบริบทของการระบาดทั่วโลกของโรคเอ็มพ็อกซ์ซึ่งเริ่มขึ้นในปี 2022 (ส่วนใหญ่เกิดจากไวรัสกลุ่ม IIb) โรคนี้เริ่มต้นแตกต่างกันในบางคน ในกรณีมากกว่าครึ่งหนึ่ง ผื่นอาจปรากฏขึ้นก่อนหรือพร้อมกันกับอาการอื่นๆ และไม่จำเป็นต้องลุกลามไปทั่วร่างกายเสมอไป รอยโรคแรกอาจอยู่ที่ขาหนีบ ทวารหนัก หรือในหรือรอบปาก

ผู้ป่วยเอ็มพ็อกซ์อาจป่วยหนักได้ เช่น ผิวหนังอาจติดเชื้อแบคทีเรียจนเป็นฝีหรือผิวหนังเสียหายอย่างรุนแรง ภาวะแทรกซ้อนอื่นๆ ได้แก่ ปอดบวม การติดเชื้อที่กระจกตาและสูญเสียการมองเห็น อาการปวดหรือกลืนลำบาก อาเจียนและท้องเสียทำให้ขาดน้ำหรือขาดสารอาหารอย่างรุนแรง ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (การติดเชื้อในเลือดและเกิดการอักเสบทั่วร่างกาย) สมองอักเสบ (สมองอักเสบ) หัวใจ (กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ) ทวารหนัก (ต่อมลูกหมากอักเสบ) อวัยวะสืบพันธุ์ (บาลาไนติส) หรือทางเดินปัสสาวะ (ท่อปัสสาวะอักเสบ) หรือเสียชีวิต ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำเนื่องจากยาหรือสภาวะทางการแพทย์มีความเสี่ยงสูงที่จะป่วยหนักและเสียชีวิตจากเอ็มพ็อกซ์ ผู้ที่ติดเชื้อเอชไอวีที่ไม่ได้รับการควบคุมหรือรักษาอย่างดีมักจะป่วยหนัก

การวินิจฉัย (Diagnosis)

การระบุเชื้อมพ็อกซ์อาจทำได้ยากเนื่องจากการติดเชื้อและอาการอื่นๆ อาจมีลักษณะคล้ายกัน สิ่งสำคัญคือต้องแยกเชื้อมพ็อกซ์จากอีสุกอีใส หัด การติดเชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนัง หิด เริม ซิฟิลิส โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ และอาการแพ้ที่เกี่ยวข้องกับยา ผู้ที่ติดเชื้อมพ็อกซ์อาจมีการติดเชื้อติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นๆ เช่น เริม หรือเด็กที่สงสัยว่าติดเชื้อมพ็อกซ์อาจเป็นอีสุกอีใสได้เช่นกัน ด้วยเหตุผลเหล่านี้ การทดสอบจึงเป็นสิ่งสำคัญเพื่อให้ผู้คนได้รับการรักษาโดยเร็วที่สุดและป้องกันไม่ให้แพร่กระจายต่อไป

การตรวจหา DNA ของไวรัสโดยใช้ปฏิกิริยาลูกโซ่โพลีเมอเรส (PCR) เป็นการทดสอบทางห้องปฏิบัติการที่ต้องการสำหรับเชื้อมพ็อกซ์ ตัวอย่างการวินิจฉัยที่ดีที่สุดคือจากผื่นโดยตรง – ผิวหนัง ของเหลว หรือสะเก็ด – ที่เก็บโดยการเช็ดอย่างแรง ในกรณีที่ไม่มีรอยโรคบนผิวหนัง การทดสอบสามารถทำได้โดยใช้สำลีเช็ดช่องปาก ทวารหนัก หรือทวารหนัก ไม่แนะนำให้ตรวจเลือด วิธีการตรวจหาแอนติบอดีอาจไม่มีประโยชน์เนื่องจากไม่สามารถแยกความแตกต่างระหว่างไวรัสออร์โธพอกซ์ที่แตกต่างกันได้

การรักษาและการฉีดวัคซีน (Treatment and vaccination)

เป้าหมายของการรักษา mpox คือการดูแลผื่น จัดการกับความเจ็บปวด และป้องกันภาวะแทรกซ้อน การดูแลในระยะเริ่มต้นและการดูแลแบบประคับประคองมีความสำคัญในการช่วยจัดการอาการและหลีกเลี่ยงปัญหาเพิ่มเติม

การฉีดวัคซีน mpox สามารถช่วยป้องกันการติดเชื้อได้ ควรฉีดวัคซีนภายใน 4 วันหลังจากสัมผัสกับผู้ที่เป็น mpox (หรือภายใน 14 วันหากไม่มีอาการ)

แนะนำให้ผู้ที่มีความเสี่ยงสูงฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันการติดเชื้อ mpox โดยเฉพาะอย่างยิ่งในช่วงที่มีอาการ ซึ่งรวมถึง:

เจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่มีความเสี่ยงต่อการสัมผัส
ชายที่มีเพศสัมพันธ์กับชาย
ผู้ที่มีคู่นอนหลายคน
ผู้ค้าบริการทางเพศ

ควรดูแลผู้ที่มี mpox ให้ห่างจากผู้อื่น

ยาต้านไวรัสหลายชนิด เช่น เทโควิริแมต ซึ่งเดิมพัฒนาขึ้นเพื่อรักษาโรคไข้ทรพิษ ถูกนำมาใช้ในการรักษา mpox และกำลังมีการศึกษาวิจัยเพิ่มเติม ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการฉีดวัคซีน mpox และการจัดการกรณีต่างๆ มีอยู่ในเอกสาร

การดูแลตนเองและการป้องกัน

ผู้ป่วย mpox ส่วนใหญ่จะหายภายใน 2–4 สัปดาห์ สิ่งที่ต้องทำเพื่อบรรเทาอาการและป้องกันไม่ให้แพร่เชื้อสู่ผู้อื่น:

ควรทำ

อยู่บ้านและอยู่ในห้องส่วนตัวหากทำได้
ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่และน้ำหรือเจลล้างมือ โดยเฉพาะก่อนหรือหลังสัมผัสแผล
สวมหน้ากากและปิดแผลเมื่ออยู่ใกล้ผู้อื่นจนกว่าผื่นจะหาย
รักษาผิวหนังให้แห้งและเปิดผ้าคลุม (ยกเว้นในห้องที่มีคนอื่น)
หลีกเลี่ยงการสัมผัสสิ่งของในพื้นที่ส่วนกลางและฆ่าเชื้อในพื้นที่ส่วนกลางบ่อยๆ
ใช้น้ำยาบ้วนปากน้ำเกลือสำหรับแผลในปาก
แช่ตัวในอ่างอาบน้ำหรืออาบน้ำอุ่นผสมเบกกิ้งโซดาหรือเกลือเอปซัมสำหรับแผลที่ร่างกาย
รับประทานยาแก้ปวดที่ซื้อเองได้ เช่น พาราเซตามอล (อะเซตามิโนเฟน) หรือไอบูโพรเฟน

ห้ามทำ

แกะตุ่มพองหรือเกาแผล เพราะอาจทำให้แผลหายช้า ผื่นลามไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกาย และทำให้แผลติดเชื้อ หรือ
โกนขนบริเวณที่มีแผลจนกว่าสะเก็ดแผลจะหายและมีผิวหนังใหม่ใต้ผิวหนัง (การทำเช่นนี้อาจทำให้ผื่นลามไปยังส่วนอื่นๆ ของร่างกายได้)

เพื่อป้องกันการแพร่กระจายของ mpox ไปสู่ผู้อื่น ผู้ที่มี mpox ควรแยกตัวอยู่ที่บ้านหรือในโรงพยาบาลหากจำเป็นตลอดระยะเวลาที่ติดเชื้อ (ตั้งแต่เริ่มมีอาการจนกระทั่งแผลหายและสะเก็ดแผลหลุดออก) การปิดแผลและสวมหน้ากากอนามัยเมื่ออยู่ต่อหน้าผู้อื่นอาจช่วยป้องกันการแพร่ระบาดได้ การใช้ถุงยางอนามัยขณะมีเพศสัมพันธ์จะช่วยลดความเสี่ยงในการได้รับ mpox แต่จะไม่สามารถป้องกันการแพร่ระบาดจากการสัมผัสผิวหนังหรือปาก

การระบาด

หลังจากปี 1970 mpox เกิดขึ้นเป็นครั้งคราวในแอฟริกากลางและแอฟริกาตะวันออก (กลุ่มที่ 1) และแอฟริกาตะวันตก (กลุ่มที่ 2) ในปี 2003 การระบาดในสหรัฐอเมริกาเชื่อมโยงกับสัตว์ป่าที่นำเข้ามา (กลุ่มที่ 2) ตั้งแต่ปี 2005 มีรายงานผู้ป่วยที่ต้องสงสัยหลายพันรายในสาธารณรัฐประชาธิปไตยคองโกทุกปี ในปี 2017 mpox กลับมาระบาดอีกครั้งในไนจีเรียและยังคงแพร่ระบาดระหว่างผู้คนทั่วประเทศและในหมู่นักเดินทางไปยังจุดหมายปลายทางอื่นๆ ข้อมูลเกี่ยวกับกรณีที่รายงานจนถึงปี 2021 มีอยู่ที่นี่

ในเดือนพฤษภาคม 2022 การระบาดของเชื้อ mpox เกิดขึ้นอย่างกะทันหันและแพร่กระจายอย่างรวดเร็วในยุโรป อเมริกา และทั่วทั้ง 6 ภูมิภาคขององค์การอนามัยโลก โดยมี 110 ประเทศรายงานผู้ป่วยประมาณ 87,000 รายและเสียชีวิต 112 ราย การระบาดทั่วโลกส่งผลกระทบต่อ (แต่ไม่เพียงเท่านั้น) เกย์ ไบเซ็กชวล และผู้ชายอื่นๆ ที่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชาย และแพร่กระจายจากคนสู่คนผ่านเครือข่ายทางเพศ ข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการระบาดทั่วโลกมีอยู่ที่นี่ พร้อมข้อมูลการระบาดโดยละเอียดที่นี่

ในปี 2022 การระบาดของเชื้อ mpox ที่เกิดจากเชื้อ Clade I MPXV เกิดขึ้นในค่ายผู้ลี้ภัยในสาธารณรัฐซูดาน ยังไม่พบแหล่งกำเนิดจากสัตว์สู่คน

การตอบสนองขององค์การอนามัยโลก

การระบาดทั่วโลกของเชื้อ mpox ได้รับการประกาศให้เป็นภาวะฉุกเฉินด้านสาธารณสุขระหว่างประเทศ (PHEIC) เมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม 2022 องค์การอนามัยโลกได้เผยแพร่แผนความพร้อมเชิงกลยุทธ์และการตอบสนองสำหรับเชื้อ mpox และเอกสารแนวทางทางเทคนิคชุดหนึ่ง การเฝ้าระวัง การวินิจฉัย การสื่อสารความเสี่ยง และการมีส่วนร่วมของชุมชนยังคงเป็นศูนย์กลางในการหยุดยั้งการระบาดและขจัดการแพร่เชื้อ mpox จากคนสู่คนในทุกบริบท