โควิดตัวใหม่ ซิคาด้า (Cicada) มาแล้ว รุนแรงแค่ไหน?

 

ภาพรวมสถานการณ์ (มีนาคม 2569)

องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุให้เป็นสายพันธุ์ที่ต้องเฝ้าระวัง (Variant Under Monitoring) เนื่องจากตรวจพบการแพร่ระบาดแล้วในอย่างน้อย 23 ประเทศทั่วโลก รวมถึงมีการยืนยันพบในประเทศไทยด้วย

ลักษณะเด่น: เป็นสายพันธุ์ที่พัฒนาต่อมาจาก Omicron มีความสามารถในการหลบหลีกภูมิคุ้มกันได้ดีขึ้นและแพร่กระจายได้รวดเร็ว แต่เบื้องต้นยังไม่พบหลักฐานว่าก่อให้เกิดอาการรุนแรงกว่าสายพันธุ์ก่อนหน้า

ทำไมถึงมีชื่อเล่นว่าจั๊กจั่น 

BA.3.2 มีชื่อเล่นอย่างไม่เป็นทางการว่า "ซิคาดา" (Cicada) หรือ "จักจั่น" เนื่องจากไวรัสมีพฤติกรรมการกลายพันธุ์ที่ซ่อนตัวอยู่พักใหญ่ก่อนจะกลับมาระบาด คล้ายกับวงจรชีวิตของจักจั่นที่อาศัยอยู่ใต้ดินเป็นเวลานาน ตัวอย่างชื่อเรียกโอมิครอนสายพันธุ์ย่อยอื่นๆ ที่น่าสนใจ ได้แก่: BA.2.86: พิโรลา (Pirola) XBB.1.5: คราเคน (Kraken) EG.5: เอริส (Eris) JN.1: จูโน (Juno) [ศูนย์จีโนมทางการแพทย์]

รายละเอียดทางวิชาการ

รายละเอียดทางวิชาการเกี่ยวกับโควิดสายพันธุ์ BA.3.2 หรือที่รู้จักกันในชื่อ "ซิคาด้า" (Cicada)  จากรายงาน MMWR ของ CDC 

1. การกำเนิดและการแพร่ระบาด
ต้นกำเนิด: ตรวจพบครั้งแรกที่ประเทศแอฟริกาใต้ เมื่อวันที่ 22 พฤศจิกายน 2567 จากตัวอย่างของเด็กชายวัย 5 ขวบ

สถานการณ์โลก: ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2569 พบการระบาดแล้วใน 23 ประเทศ ทั่วโลก โดยเริ่มเห็นจำนวนผู้ติดเชื้อเพิ่มสูงขึ้นอย่างชัดเจนตั้งแต่เดือนกันยายน 2568 เป็นต้นมา

สัดส่วนการระบาด: ในบางประเทศแถบยุโรป (เช่น เดนมาร์ก เยอรมนี เนเธอร์แลนด์) สายพันธุ์นี้ครองสัดส่วนการระบาดสูงถึง 30% ในช่วงต้นปี 2569


2. ลักษณะทางพันธุกรรมที่น่ากังวล
ความแตกต่างจากสายพันธุ์เดิม: BA.3.2 มีการกลายพันธุ์ในส่วนของโปรตีนหนาม (Spike Protein) มากถึง 70–75 ตำแหน่ง เมื่อเทียบกับสายพันธุ์ JN.1 (ซึ่งเป็นฐานของวัคซีนรุ่นปี 2568-2569)

การหลบภูมิคุ้มกัน: รายงานระบุว่าการกลายพันธุ์ที่สูงมากนี้ ส่งผลให้มันสามารถ "หลบหลีกภูมิคุ้มกัน" ได้ดีกว่าสายพันธุ์ก่อนหน้า ทั้งภูมิคุ้มกันจากการติดเชื้อตามธรรมชาติและจากการฉีดวัคซีน


3. ข้อมูลทางคลินิกและความรุนแรง
ความรุนแรง: แม้จะแพร่กระจายเร็วและหลบภูมิได้ดี แต่ข้อมูลเบื้องต้นระบุว่า "ยังไม่พบหลักฐานว่าทำให้เกิดอาการรุนแรงกว่าปกติ" * กลุ่มผู้ป่วย: ในสหรัฐฯ พบผู้ป่วยรายแรกๆ เป็นผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวและเด็กเล็ก ซึ่งทั้งหมดได้รับการรักษาและรอดชีวิต (Survived)

อาการ: ยังคงเน้นไปที่ระบบทางเดินหายใจส่วนบน (เจ็บคอ, ไอ, มีไข้) คล้ายกับสายพันธุ์ Omicron อื่นๆ


4. การเฝ้าระวัง
CDC ใช้การตรวจวัดผ่านหลายช่องทาง ทั้งจากตัวอย่างคลินิก, การตรวจคัดกรองนักเดินทางในสนามบิน และการตรวจ "น้ำเสีย" (Wastewater) ซึ่งพบเชื้อ BA.3.2 กระจายอยู่ในหลายพื้นที่ แสดงให้เห็นถึงการแพร่กระจายในชุมชนที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง



การประเมินจากความเสี่ยงจาก WHO

ระดับความเสี่ยง: WHO ให้คะแนนความเสี่ยงในภาพรวมไว้ที่ระดับ "ต่ำ" (Low) ในแง่ของความรุนแรงและการเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล แม้จะมีการหลบภูมิคุ้มกันที่สูงมากก็ตาม

คำแนะนำ: ยังไม่มีความจำเป็นต้องเปลี่ยนมาตรการทางสาธารณสุขใหม่ แต่เน้นย้ำเรื่องการตรวจหาลำดับพันธุกรรม (Genomic Surveillance) เพื่อติดตามการกลายพันธุ์ต่อไป

อาการที่ควรสังเกต
อาการส่วนใหญ่ยังคงคล้ายคลึงกับ Omicron สายพันธุ์ก่อนๆ (เช่น XEC หรือ XFG) โดยมักมีอาการเด่นทางระบบทางเดินหายใจส่วนบน ดังนี้:

• เจ็บคอ: เป็นอาการนำที่พบบ่อยที่สุด รู้สึกระคายเคืองหรือเจ็บเวลาเกลืน
• ไอ: มีทั้งไอแห้งและไอแบบมีเสมหะต่อเนื่อง
• มีไข้: อาจมีไข้ต่ำๆ หรือหนาวสั่น (อุณหภูมิร่างกายสูงกว่า 37.5 องศาเซลเซียส)
• น้ำมูกไหล/คัดจมูก: คล้ายอาการหวัดทั่วไป
• ปวดเมื่อยตามตัว: อ่อนเพลีย ไม่มีแรง หรือปวดศีรษะ
• การรับรส/กลิ่น: ปัจจุบันพบการสูญเสียการรับรสหรือกลิ่นน้อยลงกว่าช่วงต้นของการระบาด แต่ยังคงเกิดขึ้นได้ในบางราย

การดูแลตัวเอง การป้องกัน รักษา

กลุ่มเสี่ยง (608): ผู้สูงอายุและผู้มีโรคประจำตัว ควรระมัดระวังเป็นพิเศษ หากมีอาการไข้สูงต่อเนื่องเกิน 24-48 ชั่วโมง หรือมีอาการหอบเหนื่อย ควรพบแพทย์ทันที

การป้องกัน: การสวมหน้ากากอนามัยในที่แออัดและการล้างมือบ่อยๆ ยังคงเป็นวิธีที่มีประสิทธิภาพ

การรักษา: ส่วนใหญ่สามารถรักษาตามอาการที่บ้านได้ (Home Isolation) และใช้ยาตามดุลยพินิจของแพทย์

อ้างอิง

องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้มีการเผยแพร่เอกสารการประเมินความเสี่ยงและติดตามสถานการณ์ของสายพันธุ์ BA.3.2 (Cicada) 

• WHO TAG-VE Risk Evaluation for BA.3.2 เอกสารประเมินความเสี่ยง (Initial Risk Evaluation) WHO ได้จัดให้ BA.3.2 เป็นสายพันธุ์ที่ต้องเฝ้าระวัง (Variant Under Monitoring - VUM) ตั้งแต่วันที่ 5 ธันวาคม 2568 เนื่องจากมีการกลายพันธุ์สูงมาก
• WHO Tracking SARS-CoV-2 Variants   ตรวจสอบสถานะล่าสุดของทุกสายพันธุ์ (Tracking SARS-CoV-2 Variants) รวมถึง Cicada
• ลิงก์รายงานล่าสุด: WHO COVID-19 Epidemiological Updates รายงานสถานการณ์ระบาดวิทยาประจำสัปดาห์ (Weekly Epidemiological Update) ข้อมูลเชิงสถิติของแต่ละภูมิภาค

CDC  Early Detection and Surveillance of the SARS-CoV-2 Variant BA.3.2 — Worldwide, November 2024–February 2026 Weekly / March 19, 2026 / 75(10);130–137  Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR) 

Center for Medical Genomics  ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC) เผยโฉม BA.3.2: สายพันธุ์โควิดที่ซ่อนตัวเก่งที่สุด และบทเรียนจาก "นักสืบน้ำเสีย" 

กองบรรณาธิการ Healthserv รวบรวมและเรียบเรียงด้วยเครื่องมือ AI