เจาะเลือดตรวจ ดื่มน้ำเปล่าได้ปกติ ไม่ต้องงด - สภาเทคนิคการแพทย์

25 เมษายน 2569 สภาเทคนิคการแพทย์ได้เผยแพร่แนวทางปฏิบัติที่ถูกต้องอย่างเป็นทางการในการเตรียมตัวเพื่อเจาะเลือดสำหรับผู้ป่วยและประชาชนทั่วไป ให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้อง โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เกี่ยวกับคำถามในประเด็น "ดื่มน้ำได้หรือไม่" หรือ "การจำเป็นต้องงดดื่มน้ำก่อนเจาะเลือดหรือไม่" หรือ "การดื่มน้ำจะมีผลอย่างไรต่อเลือดหรือไม่" ซึ่งประทุความสนใจจากสื่อโซเชี่ยลมีเดียอย่างมากในรอบสัปดาห์ที่ผ่านมา


         สภาเทคนิคการแพทย์ เน้นว่าเพื่อการ "สื่อสารสมาชิกสภาเทคนิคการแพทย์ ประชาชนทั่วไป และผู้ปฏิบัติงานที่เกี่ยวข้อง"  โดยมีเนื้อหาดังนี้

• น้ําเปล่าสามารถดื่มได้ตามปกติ
• โดยน้ําเปล่า หมายถึง น้ําที่บริสุทธิ์ (ไม่มีสี ไม่มีรส ไม่มีแคลอรี่ และไม่มี ส่วนผสมอื่น) ไม่ส่งผลต่อผลตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ที่ต้องการภาวะอดอาหาร อย่างมีนัยสําคัญทางคลินิก

         ในทางกลับกัน การงดน้ําเปล่าไม่ได้ก่อให้เกิดประโยชน์ และอาจส่งผลกระทบ ต่อผลการตรวจได้ เนื่องจากการอดน้ํา อาจทําให้เกิดภาวะเลือดข้น ส่งผลให้ค่าทางห้องปฏิบัติการเทคนิค การแพทย์ ได้แก่ Hemoglobin, Creatinine และ BUN มีค่าสูงกว่าความเป็นจริง และทําให้การเจาะเลือดทําได้ยากขึ้น เพิ่มความไม่สะดวก และความเสี่ยงต่อผู้รับบริการ

         นอกจากนี้ ค่าอ้างอิงทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์โดยทั่วไป ถูกกําหนดภายใต้เงื่อนไขที่งดอาหารแต่สามารถดื่มน้ําเปล่าได้ หากมีการงดน้ําร่วมด้วย อาจทําให้ผลตรวจเกิดความคลาดเคลื่อนได้

=== แนวทางปฏิบัติฉบับเต็ม ====  

แนวทางปฏิบัติ สําหรับการเตรียมตัวเพื่อการเจาะเลือดตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ โดยสภาเทคนิคการแพทย์

วันที่ 25 เมษายน 2569 (19:40น.)

แนวทางปฏิบัติสําหรับการเตรียมตัวเพื่อเจาะเลือดตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ เพื่อให้ผู้ป่วยและประชาชนทั่วไป เข้ารับบริการเจาะเลือดเพื่อตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ที่ถูกต้อง สภาเทคนิคการแพทย์ขอให้แนวทางปฏิบัติอย่างเป็นทางการ ดังนี้


ข้อ 1 น้ําเปล่าไม่จําเป็นต้องงด และดื่มได้ตามปกติ

          หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ระบุชัดเจนว่า การดื่มน้ําเปล่า ที่หมายถึง น้ําเปล่าบริสุทธิ์ ที่ไม่มีรส ไม่มีสี ไม่มีแคลอรี่ และไม่มีส่วนผสมใดๆ ไม่ส่งผลกระทบต่อค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ที่ต้องการภาวะอดอาหาร (Fasting) อย่างมีนัยสําคัญทางคลินิก Working Group on Preanalytical Phase (WG-PRE) ของ European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM) ได้ประกาศแนวทางปฏิบัติอย่างเป็นทางการระบุว่า “Water consumption is allowed during the fasting period” โดยไม่จํากัดปริมาณ [1] สอดคล้องกับการทบทวนคํานิยามการอดอาหารในประเทศกลุ่มนอร์ดิกที่พบว่าการดื่มน้ําเปล่าตามอัธยาศัยในช่วงเช้าก่อนการเจาะเลือด เป็นหลักปฏิบัติที่ถูกต้องตามมาตรฐานสากล[2]  ซึ่งระบุว่าควรตรวจสอบ การเตรียมตัวของผู้ป่วย รวมถึงการยืนยันว่าผู้รับบริการได้ดื่มน้ําเพียงพอก่อนการเจาะเลือด


ข้อ 2 การงดน้ําเปล่าไม่มีประโยชน์และส่งผลกระทบต่อผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์

          หลักฐานจากงานวิจัยล่าสุด โดย Sole-Enrech และคณะ (2025) ตีพิมพ์ใน Biochemia Medica พบว่า ระยะเวลาอดอาหารที่แตกต่างกัน นําไปสู่ผลการตรวจที่น่าเชื่อถือได้ โดยไม่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการเคมีคลินิกอย่างมีนัยสําคัญทางคลินิก [3] ในทางตรงกันข้าม การอดน้ําทําให้เกิดภาวะเลือดข้น (Hemoconcentration) ส่งผลให้ค่าฮีโมโกลบินสูงขึ้นในระดับ ร้อยละ 10-15 ค่า Creatinine และ BUN สูงขึ้น จนอาจถูกแปลผลผิดพลาดว่าเป็นภาวะไตเสื่อม ทั้งที่ความผิดปกตินั้น เกิดจากการขาดน้ําโดยตรง [4] นอกจากนี้ ยังทําให้เส้นเลือดแฟบ ต้องแทงเข็มซ้ำหลายครั้ง เพิ่มความเจ็บปวด และเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้รับบริการโดยไม่จําเป็น ดังนั้น ข้อเท็จจริงจากการศึกษาวิจัยบ่งชี้ว่า การดื่มน้ําเปล่า ไม่ส่งผลกระทบต่อค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ในภาวะอดอาหาร [5]


ข้อ 3 ค่าอ้างอิง (Reference Range) ทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ถูกกําหนดเงื่อนไขที่ดื่มน้ําเปล่าได้

          ค่าอ้างอิงทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ที่ยอมรับใช้เป็นเกณฑ์วินิจฉัยในปัจจุบัน ได้มาจากการศึกษาในกลุ่มประชากรที่งดอาหาร แต่ดื่มน้ําเปล่าได้ตามปกติ หากผู้รับบริการอดน้ําเปล่าด้วย ผลตรวจที่ได้จะถูกเปรียบเทียบกับค่าอ้างอิงที่เก็บภายใต้เงื่อนไขต่างกัน จะก่อให้เกิดความเสี่ยงสูงในการแปลผลผิดพลาด และการวินิจฉัยที่คลาดเคลื่อนได้ [2,4]


ข้อ 4 ข้อกําหนดเฉพาะที่ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง

          สภาเทคนิคการแพทย์ขอยืนยันว่า คําแนะนําข้างต้นใช้เฉพาะกับ "น้ําเปล่า" เท่านั้น หมายถึง น้ําเปล่า บริสุทธิ์ที่ไม่มีรส ไม่มีสี ไม่มีแคลอรี่ ไม่มีแร่ธาตุผสม ไม่มีวิตามิน และไม่มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ เครื่องดื่มทุกชนิด นอกเหนือจากนี้ ไม่ว่าจะเป็นกาแฟ ชา น้ําผลไม้ น้ําผสมวิตามิน น้ําอัดลม หรือเครื่องดื่มอื่นใด ยังมีความจําเป็นต้องงดตามข้อบ่งชี้ทางคลินิก [1,3]


          ข้อเสนอแนะต่อสถานพยาบาลและผู้ให้บริการทางการแพทย์

          สภาเทคนิคการแพทย์จึงใคร่ขอความร่วมมือให้สถานพยาบาลทุกแห่ง ทบทวนและปรับปรุงข้อความในใบนัด คําแนะนําก่อนตรวจสุขภาพ และเอกสารสื่อสารทุกรูปแบบ ให้สอดคล้องกับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และมาตรฐานสากล โดยเปลี่ยนจากข้อความ "งดน้ําและงดอาหาร"  เป็น "งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิด ยกเว้นน้ําเปล่าบริสุทธิ์ โดยสามารถดื่มได้ตามปกติตลอดช่วงเวลาที่งดอาหาร"

          การสื่อสารที่ถูกต้องแม่นยําในขั้นตอนก่อนการวิเคราะห์ (Preanalytical Phase) ถือเป็นองค์ประกอบหลักของการควบคุมคุณภาพห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ส่งผลโดยตรงต่อความปลอดภัยของผู้รับบริการ ความแม่นยําของการวินิจฉัย และการใช้ทรัพยากรทางการแพทย์อย่างมีประสิทธิภาพ

สภาเทคนิคการแพทย์

 

เอกสารอ้างอิง

1. Garcia-Castrillo L, Cadamuro J, Dodt C, Lauwaert D, Hachimi-Idrissi S, Van Der Linden C, et al. Recommendations for blood sampling in emergency departments from the European Society for Emergency Medicine (EUSEM), European Society for Emergency Nursing (EuSEN), and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM) Working Group for the Preanalytical Phase. Executive summary. Clin Chem Lab Med. 2024;62(8):1538-47.

2. Linko-Parvinen A, Pelanti J, Vanhelo T, Eloranta P, Pallari HM. Status on fasting definition for blood sampling in the Nordic countries - time for a harmonized definition. Clin Chem Lab Med. 2025;63(5):931-41.

3. Solé-Enrech G, Cano-Corres R, Escribano-Tembleque R, Martínez-Sevilla E, Busquets- Carmona N, García-Miralles C. Evaluation of the impact of reducing fasting hours on laboratory results in a mediterranean population. Biochem Med (Zagreb). 2025;35(2):020703.

4. Stonys R, Vitkus D. Assessing Non-Laboratory Healthcare Professionals’ Attitude towards the Importance of Patient Preparation for Laboratory Tests. Healthcare (Basel). 2024;12(10):989.

5. Benozzi SF, Unger G, Campion A, Pennacchiotti GL. Fasting conditions: Influence of water intake on clinical chemistry analytes. Biochem Med (Zagreb). 2018;28(1):010702.