Festival Economy ขับเคลื่อนอย่างไรให้ปัง - สภาพัฒน์

         เทศกาล (Festival) คือ ช่วงเวลาหนึ่งที่กลุ่มคนหรือชุมชนจะใช้พื้นที่ในการจัดกิจกรรมเพื่อเฉลิมฉลอง หรือทำกิจกรรมเป็นพิเศษร่วมกัน มักเกี่ยวข้องกับมรดกทางวัฒนธรรม มีการบูรณาการการทำงาน แสดงความคิด ออกมาเป็นรูปธรรม และเผยถึงตัวตนของพื้นที่นั้น ๆ  ซึ่งในปัจจุบันเมื่อกระแสโลกเปลี่ยนแปลงไป ผู้คนเริ่มหันมา ให้ความสนใจกับไลฟ์สไตล์มากยิ่งขึ้น ส่งผลให้เทศกาลมีการพัฒนาให้สอดรับกับการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวและ เกิดงานเทศกาลหลากหลายรูปแบบ เช่น เทศกาลอาหารจากพืช (Plant-based) จากเทรนด์การบริโภคที่ค านึงถึง ความยั่งยืน หรือเทศกาลดนตรี โดยปัจจุบันแม้ว่าจะไม่มีการคาดการณ์มูลค่าทางเศรษฐกิจจากการท่องเที่ยว เชิงเทศกาลโดยตรง แต่จากรายงาน Event Tourism Market Outlook from 2024 to 2034 ที่คาดการมูลค่า การตลาดของการท่องเที่ยวเชิงกิจกรรม ซึ่งเทศกาลเป็นส่วนหนึ่งของการท่องเที่ยวดังกล่าว พบว่า ในปี 2567 จะมี มูลค่าตลาดอยู่ที่ 1.63 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ และเพิ่มขึ้นเป็น 2.38 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2577 หรือ เพิ่มขึ้นกว่า 1.5 เท่า ภายในระยะเวลา 10 ปี

        นอกจากนี้ เทศกาลยังสร้างประโยชน์ในด้านอื่น ทั้งการสร้างรายได้ ให้กับคนและผู้ประกอบการในพื้นที่จัดงาน การเผยแพร่วัฒนธรรมท้องถิ่น และการทำให้ผู้เข้าร่วมมีแนวโน้มที่จะมี ความสุขมากขึ้น รวมทั้งยังเป็นการเอื้อให้เกิดการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในพื้นที่ที่จัดงาน ซึ่งจากประโยชน์ดังกล่าว ทำให้หลายประเทศใช้เทศกาลเป็นเครื่องมือหนึ่งในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจ อาทิ ประเทศสิงคโปร์ ที่มีการวางแผนสร้างเมืองให้เป็นศูนย์กลางของการจัดเทศกาล และมีการดึงศิลปิน นักร้องระดับโลก มาแสดง ในประเทศ เช่นเดียวกับสาธารณรัฐเกาหลีใต้ ที่มีการดำเนินการยกระดับเทศกาลหนังปูซานจนเมืองปูซานกลายเป็น เมืองแห่งศิลปวัฒนธรรม

 

           สำหรับประเทศไทย รัฐบาลมีการให้ความสำคัญกับเศรษฐกิจเทศกาล ภายใต้การส่งเสริมเศรษฐกิจ สร้างสรรค์ของประเทศ โดยมีสำนักงานส่งเสริมการจัดประชุมและนิทรรศการ (TCEB) เป็นหน่วยงานหลัก ในการให้การสนับสนุนการจัดงานเทศกาล ซึ่งในช่วง 5 ปีที่ผ่านมา มีการสนับสนุนกว่า 100 งาน สร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้ประเทศกว่า 50,000 ล้านบาท ซึ่งการขับเคลื่อนเทศกาลที่สำคัญในช่วงที่ผ่านมา อาทิ เทศกาลลอยกระทงของจังหวัดสุโขทัย ที่ TCEB ร่วมกับจังหวัดสุโขทัยส่งงานลอยกระทงเข้าร่วมการประกวดรางวัล งานเทศกาลที่มีศักยภาพ (ธีมงานกลางคืน) ในปี 2566 จนได้รับรางวัล Gold Prize จากสมาคมการจัดงานอีเวนท์ และเทศกาลนานาชาติ (International Festival & Event Association (IFEA) ภูมิภาคเอเชีย รวมทั้งในปี 2567 มีการจัดงาน Maha Songkran World Water Festival 2567 ที่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติเดินทางมาประเทศไทย ในช่วงระหว่างวันที่ 1-21 เมษายน จำนวนเกือบ 2 ล้านคน และสร้างรายได้สูงถึง 90,028 ล้านบาท

          อย่างไรก็ตาม จากรายงานผลการสำรวจ เรื่อง เทศกาลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปัจจัยกระตุ้นเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Festivals in Sount East Asia: Catalysts for the Creative Economy) ของ British Council Indonesia ยังพบว่า ประเทศไทย มีการจัดเทศกาลขนาดใหญ่ไม่มากนัก เนื่องจากข้อจ ากัดด้านงบประมาณและความสนใจของประชาชน โดยเงินทุน ในการจัดเทศกาลส่วนใหญ่มาจากภาคเอกชน อีกทั้ง ยังมีการเชื่อมโยงเครือข่ายกับท้องถิ่น ภูมิภาค และ ระดับประเทศค่อนข้างน้อย หรือมีสัดส่วนเพียงร้อยละ 52 ทำให้เทศกาลส่วนใหญ่มีผู้เข้าร่วมน้อย โดยร้อยละ 48 ของเทศกาลมีผู้ชมต่ำกว่า 5,000 คน

           นอกจากนี้ การจัดเทศกาลที่ผ่านมายังมีประเด็นปัญหาเกิดขึ้น อาทิ การจราจรติดขัดและเกิดคอขวดบริเวณทางเข้างาน ราคาสินค้าและบริการเพิ่มสูงขึ้น จุดบริการต่าง ๆ ไม่เพียงพอ การก่ออาชญากรรมหรือคุกคามทางเพศ และความคลาดเคลื่อนในการประชาสัมพันธ์ รวมทั้งยังอาจสร้างผลกระทบ ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมในภายหลัง เช่น ปัญหาขยะและของเสีย34 ซึ่งหากไทยสามารถแก้ประเด็นปัญหาเหล่านี้ได้ จะส่งผลให้งานเทศกาลต่าง ๆ ของไทยมีศักยภาพโดดเด่นมากยิ่งขึ้น ซึ่งในการจัดเทศกาลระดับโลกมีบทเรียน ในการจัดงานและตัวอย่างการแก้ไขปัญหาที่น่าสนใจ ดังนี้